Gratis 3D-modellen downloaden: waar en waar let je op?
Je hoeft niet zelf te ontwerpen om te kunnen printen. Op modelplatforms staan honderdduizenden gratis ontwerpen, van kabelhouders tot complete bordspellen. De bekende platforms, de bestandstypen, hoe je een model kiest dat ook echt goed print en wat de licentie toestaat, staan op een rij.
Inhoud
De drie grote platforms
Er zijn tientallen sites met 3D-modellen, maar drie zijn in Europa het grootst en het meest gebruikt door thuisprinters. Alle drie zijn gratis te gebruiken; voor downloaden of opslaan heb je soms een account nodig.
| Platform | Achter het platform | Sterk in | Let op |
|---|---|---|---|
| Printables | Prusa Research | Functionele en technische modellen, goede zoekfilters, veel modellen met printinstellingen | Profielen vooral voor PrusaSlicer, maar de modellen zijn voor elke printer bruikbaar |
| MakerWorld | Bambu Lab | Kant-en-klare 3MF-bestanden met profielen, veel meerkleurige modellen, direct printen vanuit Bambu Studio of de app | Profielen zijn afgestemd op Bambu Lab-printers; met een andere printer gebruik je je eigen profiel |
| Thingiverse | Een van de oudste platforms | Enorm archief, veel oudere klassiekers en onderdelen voor oudere printers | Veel modellen zonder printinstellingen of foto’s van echte prints |
Daarnaast zijn er platforms met vooral betaalde modellen, zoals Cults en MyMiniFactory, en zoekmachines die meerdere sites tegelijk doorzoeken. Voor de eerste maanden heb je aan de drie hierboven ruim genoeg.
Welke bestanden heb je nodig?
STL
Het oudste en meest gebruikte formaat. Een STL beschrijft alleen de vorm, als een verzameling driehoekjes. Geen kleur, geen eenheid (meestal millimeters) en geen instellingen. Werkt in elke slicer.
3MF
Een nieuwer formaat dat meer kan bevatten: meerdere onderdelen, kleuren, de positie op het bed en printinstellingen. Op MakerWorld is 3MF de standaard en op Printables zie je het steeds vaker. Heb je de keuze, neem dan 3MF; je slicer vraagt bij het openen of je de meegeleverde instellingen wilt overnemen.
STEP
Een CAD-formaat met exacte vormen in plaats van driehoekjes. Handig als je het model wilt aanpassen in een ontwerpprogramma, bijvoorbeeld een gat groter maken. Niet alle ontwerpers delen een STEP-bestand.
G-code
Dat is geen model maar de uitkomst van de slicer: de regel-voor-regel instructies voor één specifieke printer met één specifiek filament. Download liever geen G-code van onbekenden. Een bestand voor een andere printer kan verkeerde temperaturen of bewegingen bevatten.
Zo kies je een model dat goed print
Een mooi plaatje zegt weinig. Deze signalen zeggen meer:
- Foto’s van echte prints, liefst van andere gebruikers (‘makes’ of ‘prints’ op het platform). Een computerweergave laat niet zien of overhangen en bruggen lukken.
- Aantal downloads en prints: hoe meer mensen het geprint hebben, hoe groter de kans dat het ontwerp werkt.
- Opmerkingen: lees ze. Daar staat vaak dat een onderdeel te krap is, dat je het beter op de zijkant print of dat er een verbeterde versie is.
- Printinstructies: een goede ontwerper vermeldt materiaal, laaghoogte, vulling en of er support nodig is.
- Printtijd en materiaalverbruik: veel platforms tonen een schatting. Met de kostencalculator zie je wat het kost.
- Past het op je bed? Kijk naar de afmetingen. Een model van 22 cm past niet op een printer met een printvolume van 18 cm (zoals de Bambu Lab A1 mini), tenzij je het verkleint of in delen print.
Licenties: wat mag je met een gratis model?
‘Gratis te downloaden’ betekent niet dat je alles mag. De ontwerper bepaalt met een licentie wat anderen ermee mogen doen. Veel modellen gebruiken een Creative Commons-licentie. Die bestaat uit bouwstenen:
| Afkorting | Betekenis | In de praktijk |
|---|---|---|
| BY | Naamsvermelding | Je moet de ontwerper noemen als je het model of een afgeleide deelt. |
| NC | Niet-commercieel | Je mag het niet commercieel gebruiken, dus ook geen prints verkopen. |
| SA | Gelijk delen | Deel je een aangepaste versie, dan moet die onder dezelfde licentie. |
| ND | Geen afgeleide werken | Je mag geen aangepaste versie delen. |
| CC0 | Geen voorbehoud | De maker doet afstand van rechten, voor zover de wet dat toelaat. |
Een paar voorbeelden: CC BY laat bijna alles toe, ook verkopen, zolang je de maker vermeldt. CC BY-NC-SA mag je aanpassen en delen, maar niet commercieel, en aanpassingen deel je onder dezelfde voorwaarden. CC BY-ND mag je printen en ongewijzigd delen, maar je mag geen aangepaste versie verspreiden.
Naast Creative Commons hebben platforms eigen licenties. MakerWorld heeft bijvoorbeeld een eigen standaardlicentie voor digitale bestanden, en Prusa introduceerde de Open Community License voor open hardware op Printables. De precieze voorwaarden lees je op de licentiepagina van het platform; ze verschillen van Creative Commons.
Onze conclusieVoor eigen gebruik thuis kun je vrijwel elk gratis model printen. Wil je prints verkopen, op een markt, in een webshop of als cadeau-actie voor je bedrijf, controleer dan per model de licentie. Bij twijfel: vraag de ontwerper, of kies een model met CC BY of CC0.
Let ook op merken en figuren. Een gratis model van een bekend tekenfilmfiguur of een logo kan inbreuk maken op rechten van anderen, los van de licentie die de uploader kiest. Voor thuis is dat zelden een probleem; verkopen is een ander verhaal.
Van download naar print in zes stappen
- Download het 3MF- of STL-bestand.
- Open het in je slicer: Bambu Studio, PrusaSlicer, OrcaSlicer, Cura of de software van je printermerk.
- Kies je printer, plaat en filament. Een 3MF met instellingen van een andere printer neem je niet blind over; gebruik je eigen printerprofiel.
- Controleer de oriëntatie. Leg het model met het grootste platte vlak op het bed, tenzij de ontwerper iets anders adviseert.
- Bekijk de voorbeeldweergave laag voor laag: zie je zwevende delen zonder support?
- Print en blijf bij de eerste laag. Lukt die niet, kijk dan bij eerste laag hecht niet.
De stappen van model tot print staan uitgebreider in 3D-printen voor beginners.
Goede eerste modellen om mee te beginnen
Zoek op de platforms naar deze soorten modellen. Ze zijn klein, snel klaar en laten zien wat je printer kan:
- Kabelclips en kabelhouders: nuttig en in een kwartier geprint.
- Organizers en ladeverdelers, bijvoorbeeld voor het Gridfinity-systeem, dat op alle drie de platforms veel varianten heeft.
- Plantenpotten en vaasjes in ‘vase mode’: één doorlopende wand, weinig materiaal.
- Print-in-place-modellen: scharnierende of beweegbare figuren die in één keer uit de printer komen. Leuk met kinderen (zie 3D-printen met kinderen).
- Kalibratiemodellen, zoals een temperatuurtoren, om je filament af te stellen.
Print functionele onderdelen die belasting krijgen of buiten komen liever in PETG dan in PLA; zie PLA of PETG.
Wanneer zelf ontwerpen?
Vind je net niet wat je zoekt, of moet iets precies passen? Dan is zelf ontwerpen de volgende stap. Tinkercad is gratis, werkt in de browser en is geschikt voor beginners en kinderen. Voor technische onderdelen kun je doorgroeien naar programma’s als Fusion, Onshape of FreeCAD. Een tussenstap is een bestaand model aanpassen, als de licentie dat toestaat.
Bronnen
Deze pagina is een eigen samenvatting. We noemen geen bezoekersaantallen of ranglijsten, omdat we die niet zelf konden controleren.
- Printables (Prusa Research) en de gebruiksvoorwaarden van Printables.
- MakerWorld (Bambu Lab).
- Thingiverse.
- Creative Commons, overzicht van de licenties.
- Prusa Research, aankondiging van de Open Community License.
Veelgestelde vragen
Zijn modellen op Printables en MakerWorld echt gratis?
Het grootste deel wel: je hebt hooguit een gratis account nodig. Beide platforms hebben daarnaast betaalde modellen of abonnementen. Bij een gratis model bepaalt de licentie wat je ermee mag, bijvoorbeeld of je prints mag verkopen.
Mag ik prints van een gratis model verkopen?
Alleen als de licentie commercieel gebruik toestaat. Bij Creative Commons-licenties met ‘NC’ (NonCommercial) mag dat niet. Staat er ‘CC BY’ zonder NC, dan mag het wel, mits je de ontwerper vermeldt. Bij eigen platformlicenties, zoals die van MakerWorld, lees je de voorwaarden op de modelpagina.
Wat is beter: STL of 3MF?
3MF als het beschikbaar is. Een STL bevat alleen de vorm. Een 3MF kan ook kleuren, meerdere onderdelen, de positie op het bed en printinstellingen bevatten. Elke moderne slicer opent beide.
Kan ik een model aanpassen?
Kleine aanpassingen, zoals schalen of het model splitsen, doe je in de slicer. Voor echte wijzigingen heb je CAD-software nodig, en dan helpt een STEP-bestand of het originele ontwerpbestand. Of je een aangepaste versie mag delen, hangt af van de licentie: bij ‘ND’ (NoDerivatives) mag dat niet.
Zijn modellen van internet veilig om te printen?
Een modelbestand zelf kan je printer niet beschadigen; het is alleen een vorm. Een kant-en-klaar G-codebestand van een onbekende bron kan wel instellingen bevatten die niet bij jouw printer passen. Download daarom liever het model (STL of 3MF) en maak de G-code zelf in je slicer.